Okrężnik Prezydencki Turcji 2025/10 — Dostępność stron internetowych i aplikacji mobilnych: przegląd i zakres

Przegląd

Okólnik Prezydencki nr 2025/10, zatytułowany „Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği” (Dostępność stron internetowych i aplikacji mobilnych), jest przełomową dyrektywą wydaną przez Prezydencję Republiki Turcji. Ustanawia on kompleksowe ramy prawne i techniczne, wymagające, aby strony internetowe i aplikacje mobilne były projektowane i utrzymywane w taki sposób, by były w pełni dostępne dla osób z niepełnosprawnościami oraz osób starszych — grup, które historycznie napotykały istotne bariery w korzystaniu z usług cyfrowych.

Główny problem, którym zajmuje się okólnik, jest prosty, ale doniosły: w miarę jak usługi administracji publicznej, handel, opieka zdrowotna, edukacja, bankowość i transport przeniosły się do internetu, osoby niewidome, słabowidzące, głuche lub niedosłyszące, a także osoby z niepełnosprawnościami ruchowymi lub poznawczymi były systematycznie wykluczane z równego udziału w życiu cyfrowym. Okólnik sygnalizuje ogólnokrajowe zobowiązanie do odwrócenia tego wykluczenia i dostosowania cyfrowego zarządzania Turcji do międzynarodowych standardów praw człowieka.

Poza zapewnieniem równego dostępu dla użytkowników, okólnik wprowadza mechanizmy zarządcze — dedykowane komisje monitorujące, doradcze i wewnętrznego przeglądu — aby zapewnić ciągłe przestrzeganie wymogów, a nie jednorazowe, „odhaczane” działania naprawcze. Tworzy także pozytywną zachętę w postaci oficjalnego Erişilebilirlik Logosu (Logotypu Dostępności), który kwalifikujące się organizacje mogą wyświetlać, sygnalizując opinii publicznej, że ich usługi cyfrowe spełniają wymagane standardy.

Moment wydania okólnika jest znaczący. Zbiega się on z wejściem w życie Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA) w UE i odzwierciedla szerszy globalny trend w kierunku ustawowo nakazanej inkluzji cyfrowej. Dla organizacji działających na rynku tureckim lub zamierzających na niego wejść, zrozumienie zakresu, harmonogramów i wymogów technicznych okólnika staje się obecnie imperatywem zgodności.

Podstawa prawna

Okólnik opiera się na wielowarstwowej podstawie prawnej istniejących tureckich ustaw i zobowiązań międzynarodowych:

• Okólnik Prezydencki nr 2025/10 — opublikowany w Resmî Gazete (Dzienniku Urzędowym Republiki Turcji) z dnia 21 czerwca 2025, nr 32933. Pełna treść dostępna jest pod adresem: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250621-17.pdf. Okólnik wszedł w życie w dniu publikacji.
• Ustawa nr 5378 — Engelliler Hakkında Kanun (Ustawa o osobach z niepełnosprawnościami), uchwalona 1 lipca 2005, weszła w życie 7 lipca 2005. Artykuł 15 tej ustawy stanowi, że dostępność technologii informacyjno‑komunikacyjnych (ICT), w tym usług informacyjnych opartych na sieci, jest obowiązkiem prawnym organów publicznych. Okólnik Prezydencki 2025/10 operacjonalizuje ten obowiązek i rozszerza go na szerszą grupę podmiotów sektora prywatnego.
• Ustawa nr 6563 — Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (Ustawa o regulacji handlu elektronicznego), uchwalona 23 października 2014. Okólnik wykorzystuje zakres tej ustawy do zdefiniowania, którzy dostawcy usług e‑commerce podlegają dwuletniemu terminowi dostosowania.
• Ustawa nr 4925 — Karayolu Taşıma Kanunu (Ustawa o transporcie drogowym), która definiuje kategorię prywatnych przedsiębiorstw transportu drogowego objętych zakresem.
• Ratifikacja przez Turcję Konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami (CRPD), która weszła w życie w kraju 28 września 2009, stanowiąc międzynarodowy punkt odniesienia w zakresie praw człowieka dla celów okólnika.

Ministerstwo Rodziny i Usług Społecznych (Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı) jest wiodącym organem odpowiedzialnym za publikację listy kontrolnej, koordynację działań monitorujących oraz przyznawanie Logotypu Dostępności. Standardy zgodności i procedury działania komisji ustanowionych na mocy okólnika mają zostać określone przez Ministerstwo i opublikowane na jego oficjalnej stronie internetowej pod adresem www.aile.gov.tr.

Kto jest zobowiązany?

Okólnik wyraźnie wymienia dwie kategorie podmiotów objętych zakresem, rozróżnione według terminu dostosowania:

Poziom 1 — 1‑roczny termin dostosowania (od 21 czerwca 2025)

Następujące kategorie organizacji muszą doprowadzić swoje strony internetowe i aplikacje mobilne do zgodności w ciągu jednego roku od publikacji okólnika (tj. do 21 czerwca 2026):

• Instytucje i organizacje publiczne (kamu kurum ve kuruluşları)
• Uniwersytety (üniversiteler)
• Gminy (belediyeler) oraz spółki, przedsiębiorstwa i podmioty zależne należące do gmin
• Przedsiębiorstwa państwowe (kamu iktisadi teşebbüsleri)
• Organizacje zawodowe o statusie instytucji publicznych (kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları)
• Banki (bankalar)
• Prywatne szpitale (özel hastaneler)
• Prywatne placówki oświatowe upoważnione przez Ministerstwo Edukacji Narodowej (Millî Eğitim Bakanlığı izniyle açılan özel öğretim kurumları)
• Prywatne organizacje świadczące usługi przewozu pasażerów na podstawie Ustawy o transporcie drogowym nr 4925, w tym operatorzy pojazdów drogowych, statków pasażerskich, kolei i linii lotniczych
• Biura podróży grupy A posiadające licencję operacyjną Ministerstwa Kultury i Turystyki (Kültür ve Turizm Bakanlığından işletme belgesi alan A Grubu acenteler)
• Operatorzy telekomunikacyjni działający w sektorze łączności elektronicznej z ponad 200 000 abonentów

Poziom 2 — 2‑letni termin dostosowania (od 21 czerwca 2025)

Następująca kategoria musi dostosować się w ciągu dwóch lat (tj. do 21 czerwca 2027):

• Dostawcy usług e‑commerce podlegający Ustawie nr 6563 o regulacji handlu elektronicznego

Szerszym zamiarem okólnika jest powszechność: wszystkie podmioty świadczące usługi cyfrowe w Turcji powinny dążyć do dostępności, nawet jeśli nie są obecnie wymienione jako strony zobowiązane. Komisja Monitorująca ustanowiona na mocy okólnika ma uprawnienia do rozszerzania zakresu swoich działań kontrolnych w czasie.

Wymogi techniczne

Okólnik wyznacza dwa równorzędne punkty odniesienia, które organizacje zobowiązane muszą spełnić:

1. Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi — A Seviyesi (Lista kontrolna dostępności stron internetowych i aplikacji mobilnych — poziom A), opracowana i opublikowana przez Ministerstwo Rodziny i Usług Społecznych. Lista ta przekłada międzynarodowe kryteria WCAG na krajowe, znormalizowane narzędzie oceny.
2. Web İçeriği Erişilebilirlik Kılavuzu (WCAG) 2.2, opublikowany przez World Wide Web Consortium (W3C). WCAG 2.2 jest obecnie uznawanym na świecie standardem dostępności treści cyfrowych i obejmuje szeroki zakres rodzajów niepełnosprawności, w tym wzrokowe, słuchowe, ruchowe i poznawcze.

Minimalny obowiązkowy standard: WCAG 2.2 poziom A. Każda objęta organizacja musi spełnić co najmniej kryteria sukcesu na poziomie A. Poziom A stanowi poziom bazowy — eliminuje najbardziej krytyczne bariery uniemożliwiające osobom z niepełnosprawnościami dostęp do treści cyfrowych w ogóle.

Wymóg dla Logotypu Dostępności: WCAG 2.2 poziom AA. Organizacje, które chcą uzyskać i wyświetlać oficjalny Logotyp Dostępności, muszą wykazać zgodność z poziomem AA, który obejmuje wszystkie kryteria poziomu A oraz dodatkowe kryteria uwzględniające szerszy zakres scenariuszy niepełnosprawności, takie jak wystarczający kontrast kolorów, napisy do transmisji na żywo oraz dostępne punkty orientacyjne nawigacji.

Kluczowe obszary techniczne objęte przez WCAG 2.2 poziom A i AA obejmują:

• Postrzegalność: Tekstowe alternatywy dla treści nietekstowych; napisy i audiodeskrypcje dla multimediów; możliwość dostosowania prezentacji treści; wystarczający kontrast kolorów (AA).
• Funkcjonalność: Pełna dostępność z klawiatury; brak treści wywołujących napady; nawigowalna struktura z opisowymi tytułami stron i kolejnością fokusu; widoczne wskaźniki fokusu (AA).
• Zrozumiałość: Treści czytelne i przewidywalne; identyfikacja błędów i sugestie w formularzach.
• Niezawodność: Treści kompatybilne z obecnymi i przyszłymi technologiami asystującymi, w tym czytnikami ekranu i przełącznikami sterującymi.

WCAG 2.2, opublikowany jako oficjalny standard W3C w październiku 2023, dodał dziewięć nowych kryteriów sukcesu w porównaniu z WCAG 2.1, wprowadzając szczególne ulepszenia dla użytkowników z niepełnosprawnościami poznawczymi i trudnościami w uczeniu się oraz użytkowników urządzeń mobilnych. Co istotne, WCAG 2.2 usunął wcześniej kontrowersyjne kryterium sukcesu 4.1.1 (Parsowanie), które było źródłem niejasności w testach automatycznych.

Od organizacji objętych zakresem oczekuje się przeprowadzania technicznych testów dostępności zarówno swoich stron internetowych, jak i aplikacji mobilnych. Ramy zarządcze okólnika — obejmujące wewnętrzną Komisję Przeglądową w każdej organizacji, zewnętrzną Komisję Doradczą oraz centralną Komisję Monitorującą — zakładają ustrukturyzowany, powtarzalny proces audytu, a nie jednorazowy przegląd.

Ramy zarządzania i monitoringu

Okólnik ustanawia trzy odrębne organy nadzorujące i wspierające wdrożenie:

• İzleme Komisyonu (Komisja Monitorująca) — przewodniczy jej Minister Rodziny i Usług Społecznych. Odpowiada za systematyczny przegląd dostępności platform cyfrowych organizacji objętych zakresem, opracowywanie rocznych planów pracy oraz publikowanie raportów z wynikami. Organizacjom uznanym za zgodne przyznawany jest Logotyp Dostępności na okres dwóch lat.
• Danışma Komisyonu (Komisja Doradcza) — przewodniczy jej wiceminister, a w jej skład wchodzą właściwi przedstawiciele sektora publicznego i społeczeństwa obywatelskiego. Zapewnia wskazówki dotyczące wdrożenia, rozstrzyga niejasności i wspiera budowanie potencjału w całym sektorze.
• İnceleme Komisyonları (Wewnętrzne Komisje Przeglądowe) — ustanawiane w każdej organizacji objętej zakresem. Odpowiadają za przeprowadzanie technicznych testów dostępności własnych platform cyfrowych organizacji, wykorzystując listę kontrolną Ministerstwa i WCAG 2.2 jako ramy odniesienia.

Procedury działania wszystkich trzech komisji mają zostać określone przez Ministerstwo Rodziny i Usług Społecznych. Wyniki monitoringu są ogłaszane publicznie przez Ministra, tworząc mechanizm reputacyjny obok formalnej zachęty w postaci logotypu.

Kroki wdrożenia

1. Ustal swój termin. Określ, czy Twoja organizacja należy do Poziomu 1 (termin roczny, do 21 czerwca 2026) czy Poziomu 2 (termin dwuletni, do 21 czerwca 2027) na podstawie kategorii podmiotów wymienionych w okólniku.
2. Pobierz oficjalne dokumenty referencyjne. Uzyskaj Listę Kontrolną Dostępności (poziom A) Ministerstwa Rodziny i Usług Społecznych z www.aile.gov.tr i zapoznaj się z wytycznymi WCAG 2.2 pod adresem https://www.w3.org/TR/WCAG22/. Te dwa dokumenty łącznie definiują Twój cel zgodności.
3. Utwórz Wewnętrzną Komisję Przeglądową. Wyznacz odpowiedzialne osoby w swojej organizacji do utworzenia İnceleme Komisyonu. Zespół ten powinien obejmować programistów webowych, projektantów UX, redaktorów treści i, najlepiej, osobę z doświadczeniem życia z niepełnosprawnością.
4. Przeprowadź bazowy audyt dostępności. Uruchom zarówno automatyczne narzędzia skanujące, jak i testy manualne względem WCAG 2.2 poziom A (oraz poziom AA, jeśli celem jest Logotyp Dostępności) na swojej stronie internetowej i we wszystkich aplikacjach mobilnych. Udokumentuj wszystkie niezgodności, klasyfikując ich wagę.
5. Priorytetyzuj i naprawiaj. Najpierw usuń krytyczne niezgodności na poziomie A — uniemożliwiają one osobom z niepełnosprawnościami realizację kluczowych zadań. Następnie zajmij się niezgodnościami na poziomie AA. Do typowych priorytetowych poprawek należą: dodanie tekstów alternatywnych do obrazów, zapewnienie pełnej nawigacji z klawiatury, zapewnienie wystarczającego kontrastu kolorów, dodanie napisów do treści wideo oraz udostępnienie formularzy z prawidłowymi etykietami i opisami błędów.
6. Testuj z użyciem rzeczywistych technologii asystujących. Zweryfikuj poprawione treści, korzystając z czytników ekranu (takich jak NVDA, JAWS lub VoiceOver), nawigacji wyłącznie klawiaturą oraz mobilnych czytników ekranu (TalkBack na Androidzie, VoiceOver na iOS). Narzędzia automatyczne wykrywają około 30–40% niezgodności z WCAG; testy manualne są niezbędne dla pozostałych.
7. Opublikuj oświadczenie o dostępności. Choć okólnik nie nakłada wprost obowiązku publikacji formalnego publicznego oświadczenia o dostępności, najlepsza praktyka — i duch regulacji — przemawiają za opublikowaniem na stronie internetowej oświadczenia określającego poziom zgodności, znane ograniczenia oraz kanał kontaktu dla użytkowników zgłaszających bariery dostępności.
8. Zintegruj widżet nakładki dostępności. Narzędzia takie jak SDK widżetu Accsible zapewniają dodatkową warstwę użytkowych kontroli dostępności (powiększanie tekstu, tryby kontrastu, ułatwienia nawigacji klawiaturą, optymalizacje dla czytników ekranu), które uzupełniają poprawki na poziomie kodu i pomagają wypełnić pozostałe luki dla zróżnicowanych użytkowników.
9. Zgłoś się do przeglądu przez Komisję Monitorującą. Po zakończeniu wewnętrznych działań naprawczych i testów zaangażuj się w proces Komisji Monitorującej koordynowany przez Ministerstwo Rodziny i Usług Społecznych. Pozytywna ocena skutkuje przyznaniem oficjalnego Logotypu Dostępności na dwa lata.
10. Utrzymuj i monitoruj w sposób ciągły. Dostępność nie jest jednorazowym projektem. Ustanów procesy zapewniające, że nowe treści, funkcje i integracje zewnętrzne są weryfikowane pod kątem dostępności przed publikacją. Zaplanuj okresowe ponowne audyty i corocznie aktualizuj plan pracy wewnętrznej komisji.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki jest dokładny termin dostosowania dla podmiotów sektora publicznego?

Instytucje publiczne, uniwersytety, gminy, przedsiębiorstwa państwowe, banki, prywatne szpitale, prywatne szkoły (licencjonowane przez Ministerstwo Edukacji Narodowej), prywatni operatorzy przewozów pasażerskich, biura podróży grupy A oraz operatorzy telekomunikacyjni z ponad 200 000 abonentów muszą dostosować się w ciągu jednego roku od daty publikacji okólnika, tj. od 21 czerwca 2025 — to znaczy do 21 czerwca 2026.

Kiedy muszą dostosować się firmy e‑commerce?

Dostawcy usług e‑commerce regulowani na podstawie Ustawy nr 6563 mają dwuletnie okno dostosowania, co oznacza, że ich termin upływa 21 czerwca 2027. Dłuższy harmonogram odzwierciedla dużą liczbę i różnorodność przedsiębiorstw w sektorze e‑commerce oraz potencjalnie większą złożoność techniczną ich platform cyfrowych.

Co dokładnie oznacza zgodność z okólnikiem?

Zgodność oznacza, że Twoja strona internetowa i aplikacje mobilne są zgodne zarówno z Listą Kontrolną Dostępności Ministerstwa Rodziny i Usług Społecznych na poziomie A, jak i z Wytycznymi dotyczącymi dostępności treści internetowych (WCAG) 2.2 co najmniej na poziomie A. Aby uzyskać oficjalny Logotyp Dostępności, Twoje platformy muszą spełniać WCAG 2.2 na poziomie AA. Zgodność jest oceniana w ramach procesu monitoringu prowadzonego lub nadzorowanego przez Komisję Monitorującą, a nie wyłącznie na podstawie samooceny.

Czym jest Logotyp Dostępności i jak go uzyskać?

Erişilebilirlik Logosu (Logotyp Dostępności) to oficjalne oznaczenie przyznawane przez Ministerstwo Rodziny i Usług Społecznych organizacjom, których strony internetowe i aplikacje mobilne zostały poddane przeglądowi przez Komisję Monitorującą i uznane za spełniające wymagane standardy dostępności. Logotyp przyznawany jest na okres dwóch lat, po czym wymagana jest ponowna ocena. Stanowi on publiczny sygnał zaangażowania organizacji w inkluzję cyfrową i z czasem może stać się czynnikiem różnicującym w zamówieniach publicznych lub reputacji. Organizacje powinny śledzić stronę internetową Ministerstwa (www.aile.gov.tr) w celu zapoznania się z formalnymi procedurami aplikacji i przeglądu.

Czy istnieją sankcje za brak zgodności?

Sam okólnik jest okólnikiem prezydenckim, a nie ustawą, i nie przewiduje bezpośrednio nowych, samodzielnych sankcji. Jednak podstawowa Ustawa nr 5378 o osobach z niepełnosprawnościami zawiera już przepisy egzekucyjne dotyczące niewywiązywania się przez organy publiczne z obowiązku zapewnienia dostępnych usług ICT, a Turecki Urząd ds. Praw Człowieka i Równości (TİHEK) ma uprawnienia do zajmowania się dyskryminacją ze względu na niepełnosprawność na podstawie Ustawy nr 6701. W miarę jak Komisja Monitorująca stanie się operacyjna i zacznie publikować wyniki zgodności, wzrosną konsekwencje reputacyjne oraz potencjalne wykorzystanie istniejących mechanizmów egzekwowania administracyjnego na podstawie Ustawy nr 5378. Organizacjom zdecydowanie zaleca się traktowanie terminów jako wiążących.

Czy okólnik dotyczy zarówno aplikacji mobilnych, jak i stron internetowych?

Tak. Okólnik wyraźnie obejmuje zarówno strony internetowe, jak i aplikacje mobilne. WCAG 2.2 i lista kontrolna Ministerstwa mają zastosowanie do obu platform. Do kwestii specyficznych dla urządzeń mobilnych należą rozmiary elementów dotykowych, alternatywy dla gestów, kompatybilność z czytnikami ekranu (VoiceOver na iOS i TalkBack na Androidzie) oraz prawidłowe wykorzystanie natywnych interfejsów API dostępności. Organizacje posiadające zarówno obecność w sieci, jak i aplikację mobilną muszą zapewnić zgodność obu kanałów do obowiązującego je terminu.

Nasza organizacja jest małą prywatną szkołą — czy musimy się dostosować?

Tak. Prywatne placówki oświatowe upoważnione do działania przez Ministerstwo Edukacji Narodowej (Millî Eğitim Bakanlığı izniyle açılan özel öğretim kurumları) są wyraźnie wymienione w rocznym poziomie zgodności okólnika. Oznacza to, że ich strony internetowe i aplikacje mobilne muszą spełniać wymagane standardy dostępności do 21 czerwca 2026. Wielkość placówki nie jest wskazana jako czynnik zwalniający w obecnym okólniku. Szkoły powinny niezwłocznie rozpocząć audyty dostępności, aby zapewnić sobie wystarczający czas na działania naprawcze przed upływem terminu.

Jak ten okólnik ma się do międzynarodowych ram, takich jak unijny Europejski Akt o Dostępności?

Okólnik Prezydencki 2025/10 jest tureckim odpowiednikiem fali przepisów dotyczących dostępności cyfrowej, które obecnie wchodzą w życie na całym świecie. Odwołuje się do tego samego międzynarodowego standardu — WCAG 2.2 — który jest stosowany w unijnej Dyrektywie w sprawie dostępności stron internetowych i leży u podstaw Europejskiego Aktu o Dostępności. Choć Turcja nie jest państwem członkowskim UE i nie jest bezpośrednio związana EAA, zbieżność w zakresie WCAG 2.2 jako wspólnego punktu odniesienia oznacza, że organizacje, które osiągną zgodność z jednym z tych ram, będą miały znacząco mniejszy nakład pracy potrzebny do dostosowania się do drugiego. Dla przedsiębiorstw działających na obu rynkach okólnik i EAA powinny być traktowane łącznie jako element zintegrowanego programu dostępności cyfrowej.