Türkiye’de Kurumsal Bir İç Erişilebilirlik İnceleme Komisyonu Kurulması: Cumhurbaşkanlığı Genelgesi 2025/10 Kapsamındaki Yükümlülükler

Genel Bakış

\n

21 Haziran 2025 tarihinde Türkiye, 32933 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği başlıklı 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile dijital kapsayıcılık yolunda dönüm noktası niteliğinde bir adım attı. Genelge, engelli kişiler ve yaşlı bireylerin dijital yaşama eşit şekilde katılmalarını sağlama amacıyla, çok geniş bir kamu ve özel sektör yelpazesi için web siteleri ve mobil uygulamaların erişilebilir olmasını zorunlu kılan kapsamlı bir hukuki çerçeve oluşturuyor.

\n

Bu çerçevenin merkezinde üç kademeli bir komisyon yapısı yer alıyor. Ulusal düzeyde iki komisyon faaliyet gösteriyor — Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı’nın başkanlık ettiği bir İzleme Komisyonu ve bir Bakan Yardımcısı’nın başkanlık ettiği Danışma Komisyonu. Her bir kurum açısından en operasyonel öneme sahip üçüncü yapı ise kurum içi Erişilebilirlik İnceleme Komisyonu (Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği İnceleme Komisyonu — bundan sonra “İnceleme Komisyonu” olarak anılacaktır). Genelge kapsamındaki her kurum, kuruluş, üniversite ve tüzel kişi bu iç yapıyı kurmak, kendi web siteleri ve mobil uygulamalarına teknik inceleme yapmak ve ulusal İzleme Komisyonu’na yazılı rapor sunmakla yükümlüdür.

\n

Bu yükümlülük, uzun süredir devam eden bir uygulama sorununu çözüyor: Erişilebilirlik denetimlerini yürütmek ve belgelendirmekle sorumlu belirlenmiş bir iç yapı olmadığında, düzenleyici denetim zorlaşmakta ve uyum yüzeysel kalmaktadır. Her kurumun kendi İnceleme Komisyonu’nu kurmasını zorunlu kılarak Genelge, ulusal izleme döngüsüne doğrudan beslenen dağıtık bir hesap verebilirlik ve yazılı kayıt sistemi yaratmaktadır.

\n\n

Hukuki Dayanak

\n

Birincil hukuki araç, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından imzalanan ve 21 Haziran 2025 tarihli, 32933 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2025/10 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi’dir. Genelge, yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmiş olup kapsamına giren tüm kişi ve kurumlar için bağlayıcıdır.

\n

Genelge iki temel kanuna dayanmaktadır:

\n

\n
• 5378 sayılı Kanun — Engelliler Hakkında Kanun, 1 Temmuz 2005 tarihli. Bu Kanun’un 7(3) maddesi, bilgi hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojilerinin erişilebilir hale getirilmesini açıkça zorunlu kılmaktadır. Genelge, standartları, takvimleri ve kurumsal mekanizmaları belirleyerek bu mevcut yasal yükümlülüğü uygulamaya dökmektedir.
\n
• 6563 sayılı Kanun — Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 23 Ekim 2014 tarihli. Bu Kanun, e-ticaret hizmet sağlayıcılarını erişilebilirlik yükümlülüğü kapsamına almakta ve bu sektör için tanınan iki yıllık uyum süresinin hukuki dayanağını oluşturmaktadır.
\n

\n

Genelge ayrıca, engelliliği bir ayrımcılık temeli olarak belirleyen ve erişilebilirlik yükümlülüğünün insan hakları boyutunu güçlendiren Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu’na ilişkin 6701 sayılı Kanun ile de uyumludur.

\n

Genelge’nin tam resmî metni Resmî Gazete elektronik arşivinde mevcuttur: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2025/06/20250621-17.pdf. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, eşlik eden Web Erişilebilirlik Kontrol Listesi – A Seviyesi’ni ve WCAG 2.2 rehberini www.aile.gov.tr adresinde yayımlamaktadır.

\n\n

Kimler Yükümlü?

\n

Genelge, kurum türü ve uyum son tarihine göre iki uyum kademesi arasında net bir ayrım yapmaktadır.

\n

Bir Yıllık Süre (21 Haziran 2026’ya kadar) — Kamu ve Yarı-Kamu Kuruluşları

\n

\n
• Kamu kurum ve kuruluşları
\n
• Üniversiteler
\n
• Belediyeler
\n
• Kamu iktisadi teşebbüsleri
\n
• Belediye şirketleri, işletmeleri ve iştirakleri
\n
• Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları
\n
• Bankalar
\n
• Özel hastaneler
\n
• Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yetkilendirilmiş özel öğretim kurumları
\n
• 4925 sayılı Kanun (Karayolu Taşıma Kanunu) kapsamında karayolu, demiryolu, denizyolu (yolcu gemileri) ve havayolu yolcu taşımacılığı hizmeti sunan özel şirketler
\n
• Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan işletme belgesi almış A grubu seyahat acenteleri
\n
• Elektronik haberleşme sektöründe 200.000 ve üzeri abonesi bulunan telekomünikasyon işletmecileri
\n

\n

İki Yıllık Süre (21 Haziran 2027’ye kadar) — E-Ticaret Sektörü

\n

\n
• Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında 6563 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren e-ticaret hizmet sağlayıcıları
\n

\n

Listelenen kategorilerin dışında kalan kuruluşlar Genelge kapsamında resmî olarak yükümlü değildir; ancak hukukçular, erişilebilirlik standartlarına gönüllü uyumun bir insan hakları sorumluluğu ve iyi uygulama örneği olarak güçlü şekilde teşvik edildiğini belirtmektedir. Arşiv niteliğindeki web siteleri, sayfalar ve son bir yıl içinde güncellenmemiş veya üzerinde değişiklik yapılmamış mobil uygulamalar gibi belirli içerikler yükümlülük kapsamı dışında açıkça istisna tutulmuştur.

\n\n

Teknik Gereklilikler

\n

Genelge, bir kurumun İnceleme Komisyonu’nun değerlendirmesi gereken, birbirini tamamlayan iki teknik ölçüt belirlemektedir:

\n

WCAG 2.2 Seviye A — Asgari Zorunlu Standart

\n

World Wide Web Consortium (W3C) tarafından Ekim 2023’te yayımlanan Web İçeriği Erişilebilirlik Rehberi (WCAG) 2.2 sürümü, uluslararası asgari düzeyi belirlemektedir. Seviye A uyumu, Genelge kapsamında asgari zorunlu standarttır. Kurumlar, hukuki yükümlülüğü yerine getirebilmek için web siteleri ve mobil uygulamalarını WCAG 2.2 Seviye A başarı ölçütleriyle uyumlu hale getirmek zorundadır.

\n

Web Erişilebilirlik Kontrol Listesi – A Seviyesi (Kontrol Listesi – A Seviyesi)

\n

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, ilgili kurumlar ve üniversitelerin katkısıyla hazırlanmış ulusal Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi – A Seviyesini yayımlamıştır. Bu kontrol listesi, WCAG 2.2 Seviye A ölçütleri etrafında yapılandırılmış 31 ilke ve 122 sorudan oluşmaktadır. Kapsam dahilindeki tüm kurumlar bu listeyi birincil öz değerlendirme aracı olarak kullanmak zorundadır. Kontrol listesi www.aile.gov.tr adresinde yayımlanmaktadır.

\n

Seviye AA — Erişilebilirlik Logosu için Gerekli Seviye

\n

Erişilebilirlik Logosu almak isteyen kurumların daha yüksek bir uyum standardını karşılaması gerekmektedir. İzleme Komisyonu, bir platformun gerçekten erişilebilir olup olmadığını değerlendirmekte ve iki yıllık süre için verilen logo, uygulamada, yalnızca asgari uyum tabanını oluşturan A seviyesi kontrol listesinin ötesinde, WCAG 2.2 Seviye AA ile uyumu yansıtan bir mükemmeliyet göstergesi olarak anlaşılmaktadır.

\n

Teknik Denetimin Kapsamı

\n

İnceleme Komisyonu’nun teknik incelemesi, kurum tarafından işletilen tüm aktif web siteleri ve mobil uygulamaları kapsamalıdır. Komisyon, hangi WCAG 2.2 ve Kontrol Listesi ölçütlerinin karşılandığını, hangilerinin kısmen karşılandığını ve hangilerinin karşılanmadığını, bunlara ilişkin iyileştirme planıyla birlikte belirleyen resmî bir yazılı rapor hazırlamalıdır. Bu rapor, denetim sürecinin bir parçası olarak ulusal İzleme Komisyonu’na sunulur.

\n\n

Uygulama Adımları

\n

Aşağıdaki adımlar, İnceleme Komisyonu’nu kuran ve uyumu sağlamaya çalışan her kurum için pratik bir yol haritası sunmaktadır.

\n

\n
1. Uyum son tarihinizi belirleyin. Kurumunuzun bir yıllık (kamu sektörü ve listelenen özel kuruluşlar) mı yoksa iki yıllık (e-ticaret) mi kategoriye girdiğini netleştirin. Son tarihinizi 21 Haziran 2025’ten itibaren hesaplayın ve geriye doğru planlayarak gerçekçi bir proje takvimi oluşturun.
\n
2. İnceleme Komisyonu’nu resmî bir kararla kurun. Kurum içi idari bir karar (örneğin yönetim kurulu kararı, rektörlük kararı veya genel müdür talimatı) ile kurum içi Erişilebilirlik İnceleme Komisyonu’nu resmen oluşturun. Kararda komisyon üyeleri isimleriyle belirtilmeli, bir başkan atanmalı ve komisyonun görev tanımı açıkça yazılmalıdır: Kurumun web siteleri ve mobil uygulamalarının erişilebilirlik açısından teknik incelemesini yapmak ve ulusal İzleme Komisyonu’na sunulacak raporu hazırlamak.
\n
3. Teknik açıdan yetkin komisyon üyeleri atayın. İnceleme Komisyonu’nda web geliştirme, UX/UI tasarımı ve bilgi teknolojileri alanlarında uzmanlığa sahip personel yer almalıdır. Ayrıca insan kaynakları veya hukuk biriminden bir temsilci ve mümkün olduğunda kullanıcı perspektifi sunabilecek bir engelli bireyin de dahil edilmesi değerlendirilebilir. Komisyonun, müzakere güvenirliğini sağlamak için en az üç üyeden oluşması önerilir.
\n
4. Tüm dijital varlıkların envanterini çıkarın. Kurum tarafından işletilen veya bakım yapılan tüm web siteleri, alt alan adları, web uygulamaları ve mobil uygulamaların (iOS ve Android) eksiksiz bir listesini hazırlayın. Kamuya yönelik hizmet, form veya bilgi sunan varlıklara öncelik verin.
\n
5. Resmî Erişilebilirlik Kontrol Listesi’ni temin edin ve inceleyin. Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği Kontrol Listesi – A Seviyesini www.aile.gov.tr adresinden indirin. Komisyonun tüm üyelerinin 31 ilke ve 122 sorunun tamamına aşina olmasını sağlayın. Ek teknik bağlam için W3C tarafından yayımlanan WCAG 2.2 rehberini inceleyin.
\n
6. Teknik erişilebilirlik denetimini gerçekleştirin. Kontrol Listesi’ni her bir dijital varlığa sistematik olarak uygulayın. Otomatik tarama araçları (Accsible’ın erişilebilirlik katmanı ve widget SDK’sı gibi) ile manuel testleri — yalnızca klavye ile gezinme, ekran okuyucu testleri ve renk kontrastı analizi dahil — birlikte kullanın. Her bir ölçütün durumunu belgeleyin: uyumlu, kısmen uyumlu veya uyumsuz.
\n
7. İyileştirme eylemlerini belirleyin ve önceliklendirin. Uyumlu olmayan veya kısmen uyumlu olan her madde için gerekli iyileştirmeyi, sorumlu ekibi ve hedef tamamlanma tarihini belirleyin. En geniş kullanıcı kitlesini etkileyen veya erişime en yüksek engeli oluşturan sorunlara (örneğin eksik alternatif metin, bulunmayan form etiketleri, yetersiz renk kontrastı) öncelik verin.
\n
8. İyileştirmeleri uygulayın ve düzeltmeleri doğrulayın. Geliştirme ve içerik ekiplerinizle birlikte gerekli değişiklikleri hayata geçirin. Her düzeltme paketinden sonra yeniden test yaparak sorunun çözüldüğünü ve yeni sorunlar ortaya çıkmadığını doğrulayın. Accsible widget gibi erişilebilirlik katmanı çözümleri, daha uzun vadeli yapısal düzeltmeler uygulanırken istemci tarafında anında iyileştirmeler sağlayabilir.
\n
9. Resmî raporu hazırlayın ve gönderin. İnceleme Komisyonu’nun resmî raporunu hazırlayın; bu rapor, denetim metodolojisini, her bir dijital varlık için bulguları, alınan iyileştirme önlemlerini, zaman planı olan bekleyen maddeleri ve Kontrol Listesi – A Seviyesi’ne göre genel uyum değerlendirmesini içermelidir. Raporu, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından belirlenen kanal üzerinden ulusal Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği İzleme Komisyonu’na gönderin.
\n
10. Sürekli izleme ve yıllık gözden geçirme döngüleri oluşturun. Erişilebilirlik tek seferlik bir proje değildir. Ulusal İzleme Komisyonu yıllık planlama döngüsüyle çalışmaktadır. İnceleme Komisyonu’nuz en az yılda bir kez olmak üzere periyodik yeniden denetimler planlamalı, dijital varlık portföyünüz geliştikçe raporu güncellemeli ve yeni içerik, özellik veya uygulamaların yayına alınmadan önce erişilebilirlik açısından değerlendirilmesini sağlamalıdır.
\n

\n\n

Sıkça Sorulan Sorular

\n\n

İnceleme Komisyonu tam olarak nedir ve ulusal komisyonlardan farkı nedir?

\n

İnceleme Komisyonu (Kurum İçi Erişilebilirlik İnceleme Komisyonu), kapsam dahilindeki her kurumun kendi bünyesinde oluşturmak zorunda olduğu bir kurum içi yapıdır. Görevi, kurumun kendi web siteleri ve mobil uygulamalarına teknik denetim yapmak ve ulusal İzleme Komisyonu’na (İzleme Komisyonu) sunulmak üzere rapor hazırlamaktır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı’nın başkanlık ettiği ulusal İzleme Komisyonu, kapsam dahilindeki tüm kurumlarda uyumu denetler. Bir Bakan Yardımcısı’nın başkanlık ettiği Danışma Komisyonu (Danışma Komisyonu) ise tereddütleri giderir ve yıllık izleme planının belirlenmesine yardımcı olur. Bu nedenle İnceleme Komisyonu, operasyonel düzeyde kurum içi bir yapı iken, ulusal komisyonlar üst düzeyde denetim ve rehberlik sağlar.

\n\n

Kamu kurumları İnceleme Komisyonu’nu hangi tarihe kadar kurmalı ve uyumu sağlamalıdır?

\n

Kamu kurumları, üniversiteler, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri, bankalar, özel hastaneler, MEB yetkili okullar, yolcu taşımacılığı şirketleri, A grubu seyahat acenteleri ve 200.000 ve üzeri abonesi olan telekom işletmecileri, Genelge’nin yayımlanmasından itibaren bir yıl içinde — yani 21 Haziran 2026 tarihine kadar — uyum sağlamak zorundadır. 6563 sayılı Kanun kapsamındaki e-ticaret hizmet sağlayıcılarının ise 21 Haziran 2027 tarihine kadar süreleri vardır. İnceleme Komisyonu’nun kurulmasına ilişkin ayrıca belirtilmiş ayrı bir son tarih yoktur; kurumlar, denetim ve iyileştirme çalışmalarının genel uyum süresi içinde tamamlanabilmesi için komisyonu mümkün olduğunca erken kurmalıdır.

\n\n

Uyumlu sayılmak için hangi standardı karşılamamız gerekir?

\n\n

(İçerik, token sınırı nedeniyle kesildi — lütfen bu makaleyi yeniden deneyin.)